واریس مقعدی که در اصطلاح پزشکی به آن هموروئید (Hemorrhoids) یا بواسیر گفته میشود، در واقع به معنی متورم شدن و التهاب سیاهرگهای قسمت انتهایی راستروده و مقعد است. وقتی فشار زیادی به این رگها وارد شود، دیواره آنها کشیده و نازک شده و در نتیجه، رگها برجسته و ملتهب میشوند. علائم واریس مقعدی چیست؟ علائم این بیماری شامل خونریزی مقعد، خارش، درد و ناراحتی، تورم و نشت مدفوع هستند که انواع هموروئید داخلی، خارجی و ترومبوزه(توده سفت) را به وجود می آورند. اگر دچار این بیماری شده اید، برای درمان واریس با بیمه تامین اجتماعی یا به صورت آزاد، حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید.
انواع واریس مقعدی (هموروئید) داخلی از نظر التهاب
انواع واریس مقعدی داخلی با توجه به التهابی که به وجود آورده اند و شدتی که دارند، به چهار دسته تقسیم می شوند. این موارد پزشک کمک میکند شدت بیماری و نوع درمان مناسب را مشخص کند. در ادامه، این موارد را همراه با راه حل پیشنهادی برای درمان، توضیح خواهیم داد.
درجه اول
در هموروئید درجه اول، رگهای متورم داخل رکتوم قرار دارند و هنوز آنقدر بزرگ نشدهاند که از مقعد بیرون بزنند. خونریزی معمولا به صورت خون قرمز روشن است که روی مدفوع یا دستمال توالت دیده میشود و اغلب بدون درد است. این مرحله فقط خونریزی وجود دارد و هیچ بیرونزدگی از مقعد دیده نمیشود. اصلاح تغذیه (افزایش فیبر و مایعات) و جلوگیری از زور زدن هنگام اجابت مزاج برای جلوگیری از رسیدن به این درجه کفایت می کند.
درجه دو
در واریس مقعدی درجه دو، هموروئید هنگام زور زدن یا دفع از مقعد بیرون میزند، اما پس از پایان اجابت مزاج، بدون کمک دست دوباره به داخل برمیگردد؛ رگها بزرگتر شدهاند اما هنوز توان برگشت خودکار دارند. در این درجه خونریزی واضحتر است و توده یا فشار در زمان دفع حس می شود. البته معمولا خارش، سوزش و درد شدید نخواهد بود. برای درمان این مرحله، تغییر سبک زندگی همچنان بسیار مؤثر است و در صورت تداوم، بهترین متخصص برای واریس درمانهای سرپایی مثل باند لاستیکی را پیشنهاد می کند.
درجه سه
در هموروئید درجه سه، گوشت بیرون زده پس از دفع دیگر خودبهخود جا نمیرود. بیمار مجبور است با دست آن را به داخل مقعد برگرداند. ضعف بافتهای نگهدارنده و گشاد شدگی رگها بیشتر شده و در این مرحله خونریزی مکرر، توده قابل لمس و آزاردهنده، احساس اجابت مزاج ناقص، درد، التهاب و سوزش کاملا مشهود است. برای برطرف کردن این مشکل، درمانهای خانگی بهتنهایی کافی نیستند و پزشک متخصص مانند دکتر حسین طاهری، روشهای غیرجراحی پیشرفته یا جراحی بسته به شرایط بیمار توصیه میکند.
درجه چهار
یکی از علائم واریس مقعدی داخلی درجه چهار، بیرونزدگی دائمی است که اغلب نیاز به جراحی دارد. در این مرحله خطر التهاب شدید، لخته شدن خون (ترومبوز)، زخم و حتی عفونت افزایش پیدا میکند. علائم آن شامل درد شدید، خونریزی، تورم شدید و اختلال در نشستن و اجابت مزاج می شود. تحمل این درجه دشوار بوده و درمان واریس با لیزر یا جراحی بهترین گزینه است. به علاوه تأخیر در درمان میتواند عوارض را بیشتر کند.
واریس مقعدی (هموروئید) خارجی
در هموروئید خارجی، رگ های اطراف مقعد متورم و بزرگ می شوند؛ به طوری که حتی نشستن برای بیمار دشوار خواهد شد. واریس مقعدی خارجی در دو نوع پرولاپس و ترومبوزه وجود دارد که در ادامه توضیح داده ایم.
هموروئید پرولاپس شده (Prolapsed Hemorrhoid)
پرولاپس شبیه به یک توده گوشتی صورتی یا قرمز است (که داخل راستروده است) به قدری متورم و کشیده میشود که از دهانه مقعد بیرون میزند. رایجترین روش برای پرولاپسهای متوسط توسط پزشک، بستن یک کش کوچک دور پایه هموروئید است تا خونرسانی به آن قطع شود و پس از چند روز خشک شده و بیفتد. اگر پرولاپس شدید باشد (درجه ۴)، جراح با چاقوی جراحی یا لیزر توده را برمیدارد. به علاوه، یک روش جراحی وجود دارد که در آن با استفاده از دستگاه مخصوص، بافت هموروئید به جای اصلی خود در داخل مقعد کشیده و فیکس میشود.
هموروئید ترومبوزه (Thrombosed Hemorrhoid)
ترومبوزه یک لخته خون است که در یک هموروئید خارجی ایجاد می شود. این لخته مانع جریان خون شده و تورم ناگهانی و شدید به وجود می آورد. ظاهر آن به شکل یک توده سفت، کبود یا بنفش رنگ در لبه مقعد است که بهشدت حساس می باشد. اگر در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول به پزشک مراجعه کنید، بهترین راه این است که با یک بیحسی موضعی، برش کوچکی روی توده ایجاد کرده و لخته را خارج کند. اما اگر بیش از ۳ روز از ایجاد لخته گذشته باشد، پزشک مواردی چون نشستن در تشت آب گرم، داروهای مسکن و پماد موضعی را پیشنهاد می کند. در صورتی که ترومبوز مکرر اتفاق بیفتد، ممکن است پزشک پیشنهاد حذف کامل رگ آسیبدیده را بدهد.
واریس مقعدی چه علائمی دارد؟
علائم واریس مقعدی می تواند شامل خونریزی در مدفوع، خارش و تحریک، درد، تورم و… شود. در صورت مواجه شدن با این موارد، حتما نسبت به درمان اقدام کنید و از پزشک متخصص مانند دکتر رضا طاهری مشورت بگیرید. در ادامه، علائم این بیماری را توضیح خواهیم داد.
- خون روشن روی دستمال یا روی مدفوع (بدون درد معمولا در هموروئید داخلی)
- خارش و سوزش اطراف مقعد
- درد یا حساسیت (بخصوص در هموروئید خارجی یا اگر لخته خون—ترومبوزه—تشکیل شود)
- توده یا برجستگی نزدیک مقعد که ممکن است هنگام دفع بیرون بزند (پرولاپس)
- ترشحات مخاطی یا حس اجابتمزاج ناقص
- درد ناگهانی و توده سفت
- خونریزی مزمن که به ندرت میتواند منجر به کمخونی شود
- پرولاپس مداوم و خطر بیرون زدگی
علت به وجود آمدن واریس مقعدی چیست؟
رفتارهای اشتباه، سبک زندگی نادرست و رژیم غذایی ناسالم عواملی هستند که باعث به وجود آمدن واریس مقعدی می شوند. اگر شما هم از سبک زندگی نادرستی برخوردار هستید، قبل از ابتلا به این بیماری حتما روش هایی مانند درمان خانگی واریس مقعدی و مراجعه به پزشک متخصص را در اولویت قرار دهید. رفتارها و کارهای نادرستی که در به وجود آمدن بیماری واریس مقعدی موثرند، شامل موارد زیر می شوند.
- زور زدن هنگام اجابت مزاج و یبوست مزمن
- نشستنهای طولانیمدت در کارهای روزمره
- اسهال مزمن یا دفع مکرر
- حاملگی و زایمان (فشار روی رگها بر اثر رشد جنین)
- اضافهوزن و چاقی
- بلند کردن وسایل سنگین بهطور مکرر یا شغلی با فشار فیزیکی زیاد
- ضعیفتر شدن بافتهای نگهدارنده رگ با افزایش سن
- یبوست بخاطر رژیم کمفیبر، آب ناکافی و بیتحرکی
- رفتارهای نادرست مثل طولانینشستن با موبایل روی توالت
- نداشتن تحرک های بدنی
- رابطه جنسی مقعدی
- اختلالات کبدی
- سرفه های طولانی مدت (زیرا سرفه موجب افزایش فشار به عضلات لگن نیز می شود)
- ژنتیک
- اسهال طولانی مدت
- مصرف مواد مخدر و الکلی
- برخی از بیماری های دیگر مانند سرطان روده
تشخیص واریس مقعدی چگونه انجام می شود؟
واریس رکتومی با بررسی سابقه پزشکی بیمار و معاینه فیزیکی قابل تشخیص است. پزشک با ارزیابی علائمی مانند خونریزی، بیرونزدگی، درد یا خارش، میتواند تا حد زیادی شدت بیماری را مشخص کند. در صورت نیاز به بررسی دقیقتر و مشاهده مستقیم وریدهای ناحیه رکتوم، ممکن است از روشهایی مانند آندوسکوپی استفاده شود. این بررسی به پزشک کمک میکند تا میزان پیشرفت بیماری، نوع و درجه واریس رکتوم را با دقت بالاتری تعیین کرده و مناسبترین روش درمان را انتخاب کند.
چگونه واریس مقعدی را درمان کنیم؟
برای درمان هموروئید رو ش های مختلفی وجود دارد که در دو گروه درمان خانگی و درمان پزشکی واریس وجود دارند. هرکدام از این راه ها با توجه به درجه وخامت واریس قابل انجامند و هرچه اوضاع بیمار وخیم تر باشد، درمان تخصصی تر خواهد شد.
درمان خانگی واریس مقعدی
درمان های خانگی هموروئید بیشتر در درجه های یک و دو بیماری کارآمد هستند و با شدیدتر شدن علائم بیماری دیگر راه حل مناسبی نخواهند بود. درمان های خانگی این بیماری شامل موارد زیر می شوند.
- نشستن در تشت آب گرم (حداقل ۱۰ دقیقه در روز)
- استفاده از تسکین دهنده ها مانند لیدوکائین و شیاف های دارویی و مسکن ها
- از زور زدن در هنگام اجابت مزاج جلوگیری کنید
- استفاده از کمپرس های سرد برای کاهش تورم
- استفاده از پماد هایی مانند هیدروکورتیزون برای کاهش درد (پماد بی حسی)
- افزایش مصرف فیبر غذایی
- تنظیم سبک زندگی
- مراقبتهای موضعی طبیعی
- کمک به بهبود گردش خون
- نوشیدن آب کافی در روز
- مصرف روغن زیتون
- استفاده از عرقیات گیاهی
- ورزش
- چرب کردن ناحیه ملتهب
- استفاده از دود عنبر نسا
درمان دارویی واریس مقعدی
در صورتی که وضعیت بیمار وخیم بوده و درمان های خانگی دیگر فایده ای نداشته باشند، وقت مراجعه به پزشک متخصص واریس است. در این مرحله پزشک موارد زیر را پیشنهاد می کند.
- بستن باند برای جلوگیری از خونریزی
- انعقاد الکتریکی برای قطع جریان خون به وریدها
- اسکلروتراپی: تزریق ماده ای خاص به رگ های متورم و آسیب دیده
- هموروئیدکتومی: این روش نیاز به بیهوشی دارد. بدلیل دوره نقاهت طولانی تر، استفاده از تیغ و جراحی و خونریزی امروزه کمتر صورت می گیرد.
- منگنه هموروئید: به داخل کشیدن هموروئید خارجی توسط دستگاه منگنه
- لیزر واریس مقعدی: یکی از موثرترین و پیشرفته ترین روشها در درمان هموروئید لیزر واریس مقعدی
آیا درمان نکردن واریس مقعدی خطرناک است؟
درمان نکردن هموروئید میتواند باعث پیشرفت بیماری از مراحل خفیف به درجات شدیدتر شده و درصد نیاز به درمانهای تهاجمی را بالا ببرد. خونریزیهای مکرر در طول زمان طولانی، ممکن است به کمخونی، ضعف و خستگی مزمن منجر شود. این وضعیت کیفیت زندگی و فعالیتهای روزمره را مختل می کند. همچنین تاخیر در مراجعه به پزشک، ممکن است باعث نادیده ماندن بیماریهای مهمتر گوارشی شود.
نتیجه گیری؛ واریس مقعدی چیست و چه علائمی دارد؟
در پاسخ به سوال واریس مقعدی چیست باید بگوییم واریس مقعدی وریدهای گشاد شده ای هستند که در رکتوم و مقعد ایجاد می شوند. هنگامی که فشار خون در سیاهرگ های مقعدی بالا می رود، این رگ ها بزرگ و متورم شده و در نتیجه این بیماری به وجود می آید. علائم واریس مقعدی شامل خونریزی، درد و ناراحتی، خون در مدفوع، کم خونی و ترشحات در مدفوع هستند که در درجه بندی های مختلف واریس مقعدی داخلی و خارجی ایجاد می شوند. اگر علائم این بیماری سخت را دارید و می خواهید به راحتی زیر نظر بهترین پزشک متخصص واریس درمان شوید، حتما به مطب دکتر طاهری مراجعه کنید.
سوالات متداول؛ راهنمای علائم درمان واریس مقعدی
۱. آیا واریس مقعدی با تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی قابل پیشگیری است؟
با رعایت رژیم پر فیبر، نوشیدن آب کافی، ورزش منظم و جلوگیری از زور زدن، میتوان خطر ابتلا به هموروئید را کاهش داد؛ اما پیشگیری صددرصدی همیشه ممکن نیست.
۲. پس از درمان واریس مقعدی، چه مراقبتهایی برای جلوگیری از بازگشت لازم است؟
ادامه رژیم پر فیبر، نوشیدن آب کافی، ورزش منظم، پرهیز از نشستن طولانی و مراقبت از ناحیه مقعد، مهمترین راههای جلوگیری از عود بیماری هستند.
۳. تفاوت هموروئید داخلی و خارجی چیست؟
هموروئید داخلی معمولا درد ندارد و بیشتر با خونریزی و بیرون زدگی خودبهخود مشخص میشود. اما هموروئید خارجی دردناکتر است و در صورت تشکیل لخته خون (ترومبوزه)، نیاز به درمان فوری یا جراحی دارد.
