علائم لخته شدن خون در پا در بارداری | خطرات انعقاد خون در زنان باردار

درد، سنگینی یا تورم پاها طی دوران بارداری، ممکن است چیزی بیشتر از خستگی ساده باشد. این علائم به معنی لخته شدن خون در پا در بارداری (DVT) است؛ یعنی تشکیل لخته خون در وریدهای عمقی که می ‌تواند جریان خون را مختل کند و در صورت حرکت لخته به سمت ریه، منجر به آمبولی ریه شود. برخی خانم ها به دلایلی چون بی تحرکی، وزن بالا و سابقه خانوادگی در گروه پرخطر قرار می گیرند. اما تشخیص زود هنگام و درمان، می تواند از عوارض خطرناک این مشکل پیشگیری کند. مشاوره با بهترین دکتر واریس در مشهد در این مسیر گامی موثر است.

لخته شدن خون در پا (DVT) در بارداری چیست؟

پاسخ  این پرسش را به نقل از سرویس سلامت ملی (NHS) ذکر می کنیم:

Deep vein thrombosis (DVT) is a serious condition where a blood clot forms in a deep vein in the body, usually in the leg.  If the clot breaks off into the bloodstream, it can block a blood vessel in the lungs. This is called a pulmonary embolism and needs emergency treatment

ترومبوز ورید عمقی (DVT) یک بیماری جدی است که در آن لخته خون در ورید عمقی بدن، معمولا در پا، تشکیل می شود.  اگر لخته با جریان خون حرکت کند، می تواند رگ خونی را در ریه ها مسدود کند. این عارضه آمبولی ریوی نامیده می شود و نیاز به درمان اورژانسی دارد.

احتمال ایجاد لخته خون در پا در مراحل مختلف بارداری تا ۶ هفته پس از زایمان، بیشتر است. بر اساس تحقیقات انجام شده، این احتمال در دوران بارداری تا پنج برابر بیشتر از حالت عادی است.

آیا لخته خون در پا در بارداری باعث مرگ میشود؟

خیر. در بیشتر موارد تشکیل لخته خون در پا طی این دوران چندان خطرناک نیست و فقط با علائمی چون درد و ورم پا همراه است. اما در شرایطی که این لخته با جریان خون به سمت ریه حرکت کند، منتج به آمبولی ریه در بارداری می شود که بسیار خطرناک بوده و می تواند مرگ مادر و سقط جنین را در پی داشته باشد.

برای تشخیص، پیشگیری و درمان اصولی این عارضه، مراجعه به متخصصانی با تجربه مانند دکتر رضا طاهری می ‌تواند نقش موثر در حفظ سلامت مادر داشته باشد.

علت تشکیل لخته خون در بارداری

در یک پاسخ کلی علت ایجاد این عارضه در دوران بارداری به تغییرات در جریان خون، دیواره عروق و سیستم لخته زایی بدن مربوط می شود.

۱. تغییرات هورمونی

در دوران بارداری، به دلیل افزایش سطح هورمون‌ هایی مانند استروژن تولید بیشتر عوامل انعقادی در خون تحریک می‌شود. این تغییر، بدن را در حالت آماده باش برای جلوگیری از خونریزی هنگام زایمان قرار می ‌دهد. اما همین افزایش عوامل انعقاد، خون را چسبناک‌ تر کرده و احتمال تشکیل لخته در رگ‌ های عمقی پا را بیشتر می‌کند.

۲. کاهش جریان خون در رگ های لگن و اندام های تحتانی

یک علت دیگر لخته شدن خون در پا در بارداری بزرگ شدن رحم و افزایش فشار بر وریدهای ناحیه تحتانی به ویژه لگن است. این وضعیت جریان خون در پاها را کند کرده و باعث تشکیل لخته خون می شود.

۳. بی تحرکی خانم های باردار

در بانوانی که به دلیل عوارض بارداری بستری می شوند، به دلیل عدم تحرک جریان خون کند می شود و ریسک تشکیل لخته خون افزایش پیدا می کند. این فاکتور می تواند پس از زایمان به روش سزارین نیز عامل تشکیل لخته خون شود.

۴. سابقه خانوادگی

این فاکتور به سابقه ابتلا به ترومبوز وریدی و اختلالات انعقادی در یکی از نزدیکان خانم های باردار اشاره می کند. با توجه به اینکه در دوران بارداری بدن بیشتر مستعد لخته شدن خون است، خانم هایی که این پیشینه خانوادگی را دارند، با احتمال بیشتری در معرض ابتلا هستند.

۵. افزایش وزن بدن

چاقی یکی از مهم ترین دلایل ابتلا به ترومبوز ورید عمقی است. این فاکتور با افزایش فشار روی وریدها و ایجاد تغییرات متابولیکی در بدن خطر لخته شدن یا ترومبوز وریدی عمقی در بارداری را افزایش می دهد.

گروه‌ های آسیب ‌پذیر زنان باردار نسبت به ترومبوز وریدی پا

برای گروهی از خانم ها لخته شدن خون در پا در بارداری به دلایل خاص پزشکی یا شرایط بدنی با احتمال بیشتری بروز پیدا می کند. این دلایل را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد:

گروه‌های پرخطر زنان باردار برای ابتلا به لخته خون در پا
زنان با سبک زندگی ناسالم	زنان با سابقه پزشکی پرخطر	زنان با شرایط خاص در بارداری	سایر گروه های پر ریسک
شاخص توده بدنی بالا (BMI ≥ ۳۰)	دارای اختلالات ارثی انعقاد خون	زایمان زودرس یا سزارین	خانم های مصرف کننده قرص های ضد بارداری دارای استروژن
	دارای سابقه خانوادگی ابتلا به ترومبوز وریدی	خونریزی شدید بعد از زایمان
استعمال دخانیات	مبتلا به بیمار های التهابی روده	استراحت مطلق طی بارداری	خانم های باردار با بیش از ۳۵ سال سن
بی تحرکی طولانی مدت	مبتلا به واریس شدید	آسیب سیاهرگ ها یا جراحی آنها	–
–	مبتلا به برخی از سرطان ها		–

علائم لخته شدن خون در پا در بارداری

اغلب اوقات تشکیل لخته خون در دوران بارداری با ورم و تحریک پذیری در یک پا همراه است. این علامت در ناحیه ساق پا و معمولا در پای چپ مشاهده می شود. علاوه بر این موارد، در صورتی که علائم زیر را مشاهده کردید احتمال ابتلای شما به عارضه ترومبوز وریدی عمقی پا و خطر لخته شدن خون وجود دارد:

• درد، حساسیت به لمس و قرمزی پوست پا
• مشکلات تنفسی مانند ریتم نامنظم ضربان قلب و تنگی نفس
• سرفه همراه با لخته خون
• درد در قفسه سینه (در صورت حرکت لخته خون از وریدهای پا به سمت ریه)
• بیهوشی

روش های تشخیص لخته خون در پا طی بارداری

معاینه جسمانی علائم و نشانه های این عارضه توسط پزشک اولین مسیر برای تشخیص لخته شدن خون در پا در بارداری است. برای بررسی دقیق تر این عارضه ممکن است پزشک روش های زیر را هم را تجویز کند:

• آزمایش خون: این آزمایش میزان ماده‌ای به نام D-dimer را در خون اندازه می‌ گیرد که هنگام حل شدن لخته‌ های خون در بدن تولید می ‌شود.
• ونوگرافی: روشی شامل تزریق ماده ای به درون سیاهرگ بزرگ مچ یا کف پاست که جهت تهیه تصاویر این ناحیه با استفاده از اشعه ایکس کاربرد دارد.
• سونوگرافی داپلر: رایج ترین روش تصویربرداری برای بررسی لخته خون در رگ های عمقی ران و ساق پا و تشخیص واریس است. این روش با استفاده از امواج صوتی جریان خون در رگها را بررسی می کند و در صورت گرفتگی این جریان توسط لخته خون آن را نشان می دهد.
• ام آر آی: روشی بدون استفاده از اشعه برای ایجاد تصاویری دقیق از بافت های بدن است. در شرایطی که روش سونوگرافی مفید نباشد یا لخته خون در ناحیه لگن تشکیل شده باشد، این روش کاربرد دارد.
• سی تی اسکن: این روش عموما برای بررسی آمبولی ریه کاربرد دارد. در شرایطی که خانم باردار علائم تنفسی داشته باشد، سی تی اسکن با استفاده از اشعه ایکس محل دقیق لخته خون در ریه را نشان می دهد.

درمان لخته شدن خون و آمبولی پا در حاملگی

روش های مختلفی برای درمان این عارضه وجود دارند. این متدها کارکردی مشابه روش های درمان واریس دارند؛ یعنی از بزرگ شدن لخته خون و بروز آمبولی ریه پیشگیری کرده و ریسک مجدد تشکیل لخته خون در پا  را کاهش می دهند.

تجویز دارو

رایج ترین روش درمان لخته شدن خون در پا در بارداری تجویز دارو است. این داروها با هدف رقیق کردن خون و از بین بردن لخته خون تجویز  می شوند.

• داروهای رقیق کننده: این داروها شامل انواع تزریقی به زیر پوست مانند هپارین، دالتپارین، انوگزاپارین و یا قرص هایی مانند وارفارین و دابیگاتران است. داروهای رقیق کننده از بزرگ شدن لخته خون پا و تشکیل آن در سایر نقاط بدن پیشگیری می کنند. مصرف این داروها باید حداقل سه ماه ادامه داشته باشد.
• داروهای رفع کننده لخته خون: تجویز این داروها برای خانم های باردار تحت شرایطی است که عارضه ترومبوز وریدی حاد شده و احتمال آمبولی ریه وجود داشته باشد. داروهای از بین برنده لخته خون به صورت تزریق مستقیم درون رگ یا درون لخته خون مصرف می شوند.

درمان با استفاده از فیلتر

این روش درمان نقش پیشگیرانه برای جلوگیری از حرکت لخته خون به سمت ریه را دارد. در این روش پزشک یک عدد فیلتر داخل ورید بزرگ شکمی قرار می دهد تا از آمبولی ریوی جلوگیری کند.

عوارض تشکیل لخته خون در پا برای مادران باردار و جنین

لخته شدن خون در پا در بارداری با خطراتی برای مادران همراه است. از جمله:

• سکته قلبی و مغزی
• بیماری پره اکلامپسی (از بیماری های دوران بارداری که باعث فشار خون بالا و آسیب اندامی می شود)
• سندرم پس از ترومبوز وریدی (باقی ماندن تورم و درد مزمن پا در نتیجه آسیب به وریدها و ایجاد زخم های پوستی در پا)
• آمبولی ریه در نتیجه حرکت لخته خون پا به سمت ریه ها

در شرایطی که لخته خون ایجاد شده در پا حرکت کند و به جفت آسیب برساند خطراتی را هم برای جنین در بر دارد:

• نارسایی جفت به دلیل عدم دریافت اکسیژن و مواد غذایی به قدر کافی
• لخته شدن خون در جفت و متوقف شدن جریان خون جنین به دنبال آن
• محدودیت رشد جنین داخل رحم
• زایمان زودرس
• احتمال سقط جنین (به ویژه از هفته بیستم بارداری)

برای جلوگیری از لخته شدن خون در بارداری چه کنیم؟

اگر در دوران بارداری هستید، بهتر است برای پیشگیری از این عارضه مراقبت های پزشکی را جدی بگیرید؛ به ویژه اگر با توجه به سابقه خانوادگی فردی مستعد جهت ابتلا به به ترومبوز وریدی و لخته شدن خون، سکته قلبی یا مغزی تلقی می شوید.

• جوراب واریس بپوشید تا احتمال لخته شدن خون در پا در بارداری به حداقل برسد.
• با انتخاب سبک زندگی سالم احتمال لخته شدن خون را کاهش دهید؛ آب زیاد بنوشید. مواد غذایی حاوی ویتامین k مصرف کنید و از استعمال دخانیات بپرهیزید.
• دائم پاهایتان را حرکت دهید، به ویژه اگر مدت زیادی در حالت بی تحرکی هستید؛ سعی کنید در این مدت بایستید، حرکات ورزشی انجام دهید یا راه بروید تا از متوقف شدن جریان خون جلوگیری کنید.
• با مشورت پزشک تان داروهای پیشگیری کننده مصرف کنید؛ در صورتی که احتمال بالایی برای لخته شدن خون در پا دارید، با تشخیص پزشک تزریق یا مصرف داروهای رقیق کننده را فراموش نکنید.

نکات مراقبتی جهت پیشگیری پس از زایمان

تا ۶ هفته پس از زایمان رعایت نکات پیشگیری از لخته شدن خون در پا الزامی است؛ به ویژه خانم هایی که فاکتورهای پرخطر (زایمان سزارین، چاقی یا سابقه ترومبوز وریدی) دارند. (کنترل وزن، اجتناب از بی تحرکی، نوشیدن آب کافی، پوشیدن جوراب های فشاری و …)

در پایان، لخته شدن خون در پا در بارداری

لخته شدن خون در پا (DVT) یکی از عوارض مهم دوران بارداری است که به دلیل تغییرات فیزیولوژیکی و هورمونی بدن ایجاد می شود. این عارضه با علائمی چون درد و تورم یک پا و مشکلات تنفسی بروز می کند و در صورت عدم تشخیص بیماری از طریق این علائم، سونوگرافی و آزمایش خون انجام می شود. درمان این عارضه در خانم های باردار مصرف داروهای رقیق کننده خون است. برای پیشگیری توصیه می‌ شود مادران باردار پس از زایمان سریع ‌تر تحرک داشته باشند، مایعات کافی بنوشند، از جوراب ‌های فشاری استفاده کنند و در صورت وجود عوامل پرخطر، به ویژه چاقی و سابقه خانوادگی، تحت مراقبت پزشکی قرار بگیرند تا به آمبولی ریه دچار نشوند. برای پیشگیری از عوارض و درمان این مشکل به کلینیک درمان واریس در مشهد مراجعه کنید.

سوالات متداول لخته شدن خون در پا در حاملگی

علت ترومبوز وریدی پا در بارداری چیست؟

این عارضه به دلیل افزایش پروتئین های لخته کننده خون و کاهش پروتئین های ضد انعقادی، بزرگ شدن رحم و فشار وارد شده به سیاهرگ های پایین تنه ایجاد می شود.

آیا خطر لخته شدن خون در پا بعد از زایمان هم وجود دارد؟

بله. خانم هایی که به روش سزارین زایمان می کنند، به دلیل نیاز به استراحت بیشتر نسبت به روش طبیعی، ریسک بالاتری برای اختلال در گردش خون و لخته شدن دارند.

خطر آمبولی پا در بارداری چه زمانی بیشتر است؟

احتمال ابتلای یک خانم باردار در تمام دوران بارداری تا شش هفته پس از زایمان بیشتر است. این احتمال با وجود پیشینه خانوادگی ابتلا به ترومبوز ورید عمیقی در خانواده بیشتر هم می شود.

لخته شدن خون در پا چه خطراتی دارد؟

می تواند باعث انسداد ریه، تورم، درد، قرمزی پا، آسیب دائمی به عروق پا و… شود که بسیار خطرناک است زیرا لخته اگر از محل خود جدا شود وارد جریان خون می شود و به بخش های حیاطی بدن می رسد.